← Türk Kahramanları

Fahrettin Paşa ve Medine Müdafaası

Ya Resulallah, Ben Seni Bırakamam

Armağan Öztürk

Fahrettin Paşa Medine’ye varalı henüz bir hafta olmamıştı. Şehrin dışındaki karakollardan tüfek sesleri geldi.

Haziran 1916’ydı. Hicaz Demiryolu’nun rayları yer yer sökülmüş, telgraf telleri kesilmişti. Şimdi de Mekke Emîri Şerif Hüseyin’in kuvvetleri Medine’ye saldırıyordu. Onlara silah ve para veren İngiltere, Osmanlı Devleti’yle savaş halindeydi. Medine düşerse İngiltere, ordusunu şehre sokmadan da Peygamber Efendimizin şehri üzerinde söz sahibi olacaktı.

Paşa karakolları tutmuştu. İlk ateşi karşılayan Osmanlı askerleri yerlerinden sökülmedi. Saldıranlar geri çekildi.

Fakat şehrin yakınındaki tepeler hâlâ onların elindeydi. Orada kaldıkları sürece istedikleri gece yeniden inebilirlerdi. Fahrettin Paşa ikinci hücumu Medine’de beklemedi. Yetişen iki alayı haziranın son günlerinde karşı taarruza kaldırdı. Askerin karşısında, yolu yokuş, adı Cehennem Dağı olan bir yükseklik vardı. O yüksekliği aldılar. Yaz bitmeden çarpışmaları şehirden uzağa taşımışlardı.

Paşa’nın Mehmetçikleri ilk sınavı kazanmıştı. Medine’ye tüfek ateşiyle girilememişti.

Çok geçmeden savaşın sesi değişti. Şehirdeki asker, gün oldu, uzaktan tek bir silah sesi bile duymadı. Yine de o gün düşmanın kendisine ulaştığını, akşam yemek kabını eline alınca anladı.

Medine’ye kuzeyden gelen bir tek demiryolu vardı. Şam’dan yola çıkan bir çuval unun, fırına ulaşıncaya kadar yüzlerce kilometre ray üstünde gitmesi gerekiyordu. Yolun herhangi bir yerinde küçücük bir bölümün kopması, o çuvalı durdurmaya yeterdi.

İngiltere’nin desteklediği kuvvetler bu yolu hedef aldılar. Rayları dinamitle parçaladılar, istasyonlara saldırdılar. Çölden develerle erzak getirenlerin de şehre ulaşmasına engel oldular. Amaçları Medine’yi kuşatmak, içeriye yiyecek girmesini önlemekti. Böylece asker, tüfeği elinde durduğu halde açlıktan teslim olacaktı.

Fahrettin Paşa yol bozuldukça tamir treni çıkardı. Trene demiryolcularla birlikte asker de biniyordu. Biri tüfeğiyle çevreyi gözlerken öteki diz çöküp sökülen rayı yerine oturtuyordu. Lokomotiflerin su aldığı istasyonlara da nöbetçiler koydu. Bir istasyonun suyu kesilirse sapasağlam lokomotif çölün ortasında öylece kalırdı.

Bir gün bir gedik kapatılıyor, başka bir gün ileride yeni bir gedik açılıyordu. Paşa’nın savunması şehrin kapısından ta kuzeydeki son sağlam raya kadar uzanmıştı.

Sonra önüne, hiçbir tamir treninin çare olamayacağı bir kâğıt geldi. Medine’nin boşaltılması isteniyordu.

Fahrettin Paşa emri okurken ağladı. Bunu iki gün sonra cevabını yazarken kendisi söyledi. Bir Osmanlı kumandanı, kendisinden yüksek rütbeli bir paşaya çektiği telgrafta gözyaşını saklamaya lüzum görmemişti. Mektubunun bir de isteği vardı. Gitmesi gerekenler gitsin, ağır eşyalar taşınsın, fakat kendisine bir miktar asker bırakılsındı. Peygamber Efendimizin kabrini korumak için Medine’de kalmak istiyordu.

O telgrafın cevabını beklerken, kalmanın kendisine kaça mal olacağını biliyordu. Yolu kesilen şehirden çıkmak için her gecikilen gün, yarın çıkmayı daha güç hale getirecekti.

Kutsal emanetler nisan ayında yola çıkarıldı. Tren Medine’den ayrılırken Fahrettin Paşa şehirde kaldı.

Bir kış daha geçti. 1918 yazına doğru askerlerin önüne konan yemek iyice azalmıştı. Et bulamadıklarında pirinç lapası yediler. Pirinç azaldığında hurmaya kaldılar. Yöreyi bilenler hurmayı başka başka türlü pişirmeyi öğrettiler. Ama insan, hurmayı nasıl pişirirse pişirsin, günlerdir ağzına bir lokma ekmek koymadığını unutamıyordu.

Bir de çekirgeler geldi.

Askerin gözü önünde, yetişebilen yeşilliklere kondular. Yaprağı iki yandan kemiriyor, ortasında incecik bir sap bırakıyorlardı. Aylardır rayları onaran, tarlada ne yetişirse gözü gibi koruyan adamlar, şimdi yarınki yiyeceklerinin kanatlanıp gitmesini seyrediyordu.

O haziran Fahrettin Paşa’nın askerlerine verdiği günlük emirlerden biri çekirge hakkındaydı. Kumandan, çekirgenin yenebileceğini bildiriyor, nasıl pişirileceğini anlatıyordu.

O günlerden kalan bir anlatıya göre ilk lokmayı kendisi aldı. Subayları da sofradaydı. Paşa çekirgeyi yiyip önündeki tabağa yeniden uzandı. Sonra ötekilerin yiyip yemediğine baktı.

O kısacık bakışta askerine verebileceği bir tek teselli vardı. Kumandanın önünde başka yemek yoktu. Yarın kendilerinden neye dayanmalarını isteyecekse bugün onlarla aynı sofrada ona dayanıyordu.

O akşam çekirge yiyen Mehmetçik sabah olunca tüfeğini aldı. Suyu korudu. İstasyonu bekledi. Arkadaşı ateşlenip yatınca onun nöbetini de bir başkası tuttu. Fahrettin Paşa kuşatmayı aşarak yiyecek getirebilenlerden erzak satın almak için para toplattı. Eline geçeni bölüştürdü. Gene yetmedi. Askerin payını bir kere daha küçültme emri de onun elinden çıktı.

Bir gün daha dayandılar. Sonra bir gün daha.

Derken İstanbul ateşkes imzaladı. Yorgun askerin yıllardır duymayı beklediği haber buydu. Silahlar susacak, belki evine dönecekti. Fakat Medine’ye gelen emrin bir cümlesi Fahrettin Paşa’nın içine oturdu. Askerlerin sağ salim vatana kavuşmaları dileniyordu.

Vatana…

Paşa bu söze takılmıştı. Uğruna o kadar arkadaşlarını toprağa verdikleri Medine’yi de vatandan bir parça bilmemişler miydi? Sağ kalanları alıp götürmek mümkündü. Peki, ya burada yatanlar?

Askerleri de emri duymuştu. Kumandanlarının ne yapacağını bekliyorlardı. Fahrettin Paşa onlara cevabını, yüzlerini görebileceği bir yerde verecekti.

6 Aralık Cuma günü Mescid-i Nebevî’de cemaat toplandı. İki alayın sancağı askerlerin arasından geçirilip minberin yanına getirildi. Albay Necip Bey, Paşa’nın yanında oturuyordu.

Fahrettin Paşa kalktı. Basamakları çıktı. Dönüp baktığında önünde o iki sancağın altında dövüşmüş askerlerini gördü. Cehennem Dağı’na çıkanlar, ray başında nöbet tutanlar, bir tabak çekirgeyi onunla paylaşanlar şimdi bu mübarek ibadethanede omuz omuzaydı.

Söze başladığında sesi titriyordu.

Kuşatmayı kimin kurduğunu, Medine’nin yolunu nasıl kestiklerini askerlerine anlattı. Sonra niçin hâlâ burada olduklarını söyledi. Dünyanın dört bir yanında, ömründe bir kere olsun buraya yüz sürmek isteyen Müslümanlar vardı. Onların yollardan gözleyip de erişemediği yeşil kubbe, işte bu askerlerin birkaç adım ötesindeydi. Onu korumak, bütün ümmet adına kapısında nöbet tutmak kendilerine nasip olmuştu.

Paşa’nın gözlerinden yaşlar akıyordu. Önündeki askerlere doğru seslendi.

“Kardeşlerim, evlatlarım…”

“Bu mübarek makamdan Bali Bey oğullarından Fahreddin olarak sesleniyorum. Türk gibi ahdettik! Müslüman gibi ahdettik! Osmanlı gibi ahdettik! Medine’yi bir İngiliz yüzbaşısına asla teslim etmeyeceğim.”

Dünden beri karnı doymamış adama, yarın da burada kalmasını nasıl söylersin? Fahrettin Paşa son sözü kendisi için de verdi. Peygamber Efendimizin huzurunda askerlerini aynı söze çağırdı.

“Ya Resulallah, biz seni bırakamayız!”

Askerlerin sesi yükseldi. Paşa, o sesin içinde bir kez daha seslendi.

“Ya Resulallah, ben seni bırakamam!”

Minberden inerken ağlıyordu. Son basamakta Mehmetçikleri onu kollarına aldılar. Kalabalığın arasından, ömrünü Peygamber Efendimizin yanı başında geçirmek için Medine’ye yerleşmiş ak sakallı bir ihtiyar sokuldu. Paşa’ya, artık sen de bizden oldun, dedi. Nereye gidersen git, gönlün burada kalacak.

O gün Fahrettin Paşa’nın gönlünde gitmek yoktu.

Bir ay sonra Albay Necip Bey, Medine’nin teslim şartlarını görüşüyordu. Paşa’nın askerleri için bir isteği vardı. Silahları ellerinden alınmadan, doğruca memleketlerine gönderilsinlerdi. Bunca zaman onun emrinde dayanmışlardı. Şimdi bir ananın kapısını kendi ayaklarıyla çalıp Ana, ben geldim, diyebilsinlerdi.

İsteği kabul edilmedi. Karşı taraf ayrıca Fahrettin Paşa’nın kendisinin teslimini istiyordu. Bunun için kırk sekiz saat verdiler.

İki yıl yedi ay boyunca şehri onun elinden alamamışlardı. Şimdi kumandanın teslim olması için iki gün sayıyorlardı.

Paşa kumandayı Necip Bey’e bıraktı. Kendisi Mescid-i Nebevî’nin yakınında kaldı. Süre dolarken subaylarının önünde bir karar vardı. Paşa’yı orada bıraksalar teslim şartları ne olacaktı? Gidip alsalar, onu Peygamber Efendimizin yanı başından hangi ellerle kaldıracaklardı?

10 Ocak sabahı o vazife de Necip Bey’le arkadaşlarına düştü.

Fahrettin Paşa karşısında kendi subaylarını gördü. Onlarla gitmeye razı olmadı. Subaylar kumandanlarını tutup götürmek zorunda kaldılar.

Vedası şöyle anlatılır. Hücre-i Saadet’in, Peygamber Efendimizin kabrinin bulunduğu yerin önüne geldiklerinde Paşa birden durdu.

“Durun.”

Onu götürenler de durdular.

Bir ay önce şu birkaç adımlık uzaklıkta, askerlerinin duyacağı kadar gür bir sesle Ben seni bırakamam, demişti. Şimdi kendisini o kapıdan çıkarıyorlardı. Gözlerinden yaşlar boşandı. Söylemeden giderse sanki verdiği söz burada, arkasında kalacaktı.

“Fahrettin sözünde durdu, ya Resulallah…”

Kendi adını söyledi. Rütbesini, taşıdığı unvanları, kazandığı muharebeleri anmadı. Huzuruna bu kez yalnız adıyla gelmişti.

“Ben teslim olmuyorum. Bunlar götürüyor.”

Onu tutan eller gevşese dönüp kalacağı yer orasıydı.

Subaylar yürüdüler. Fahrettin Paşa o sabah Medine-i Münevvere’den ayrıldı.

O gün de cumaydı.

Öğle vakti askerler Mescid-i Nebevî’de yan yana saf tuttular. Nâci Kâşif Bey de aralarındaydı. Bir ay önce Paşa’nın “evlatlarım” diye seslendiği yerde şimdi hatip vardı. Minberin basamaklarını ağır ağır çıktı. Hutbeyi okumaya başladı.

Bir süre sesi duyuldu. Sonra duada sıra askerlere geldi.

Hatip ağlamaya başladı. Hutbeyi bitiremedi.

Aşağıda Mehmetçikler beklediler. İçlerinde, bir ay önce son basamakta ağlayan kumandanlarına kollarını açmış olanlar vardı.

Birlikte düşünelim

  1. Demiryolundaki bir hasar, Medine’de bir askerin akşam yemeğini nasıl etkiliyordu?
  2. Tamir trenine demiryolcularla birlikte neden asker de biniyordu?
  3. Paşa’nın askerleriyle aynı sofraya oturması sana onun hakkında ne düşündürdü?
  4. Minber sahnesinde ve vedada askerlerin ellerine dikkat et. İki sahnede ne yapıyorlar?

Küçük sözlük

Ahd etmek to pledge
Bir şeyi yapacağına kesin söz vermek.
Askerler birbirlerini korumaya ahdettiler.
Ateşkes ceasefire
Savaşan tarafların çatışmayı durdurması.
Ateşkes haberi Medine’ye ulaştı.
Erzak food supplies
Daha sonra kullanılmak üzere hazırlanan yiyecek.
Tren şehre erzak taşıyordu.
Hücum attack
Bir hedefe doğru yapılan saldırı.
Karakoldaki askerler ilk hücumu karşıladılar.
Kuşatma siege
Bir yeri çevreleyip giriş ve çıkışları engelleme.
Kuşatma sırasında şehre un getirmek güçleşti.
Minber pulpit
Camide cuma ve bayram hutbesinin okunduğu basamaklı yer.
Hatip minberin basamaklarını çıktı.
Sancak military standard
Bir askerî birliği temsil eden bayrak.
İki alayın sancağı minberin yanına getirildi.
Vazife duty
Bir kişinin üstlendiği görev.
Askerin vazifesi istasyonu korumaktı.